Jak wygląda stan psychiatrii dzieci, młodzieży i dorosłych w Polsce i w województwie zachodniopomorskim

Poniżej przedstawiamy główne założenia partii Polska 2050 Szymona Hołowni odnośnie psychiatrii dzieci, młodzieży i dorosłych w Polsce i w województwie zachodniopomorskim w kontekście Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030

Zaburzenia psychiczne to w Polsce dramatyczny i stale narastający problem. Są nazywane chorobą cywilizacyjną XXI wieku. Szacuje się, że około 8 mln Polek i Polaków cierpi lub jest bezpośrednio zagrożona zaburzeniami psychicznymi. Liczbę dzieci, które z rozmaitych przyczyn mogą wymagać kontaktu z opieką psychologiczno-psychiatryczną ocenia się na 630 tysięcy. Państwo polskie przygotowało dla Nich 1200 miejsc w 30 oddziałach szpitalnych i 521 czynnych zawodowo psychiatrów dziecięcych. W ciągu ostatnich dwóch lat ubyło z wykazu 5 oddziałów psychiatrii dziecięcej, a uruchomiono tylko 1 w Białymstoku. Co ważne, dzieci wymagających pomocy psychologiczno-psychiatrycznej z roku na rok jest coraz więcej. Wynika to z narastających problemów w komunikacji pomiędzy dziećmi a ich rodzicami oraz pomiędzy samymi dziećmi w kontaktach rówieśniczych. Coraz częściej zdarza się, że pierwszy kontakt dziecka z psychologiem klinicznym i/lub lekarzem psychiatrą ma miejsce dopiero w psychiatrycznym oddziale zamkniętym. 

Województwo Zachodniopomorskie dysponuje: 7 oddziałami psychiatrycznymi dla dorosłych; Centra Zdrowia Psychicznego tylko 3: Koszalin, Złocieniec, Szczecinek. 

Psychiatria dzieci i młodzieży to 7 ośrodków I stopnia referencyjności, ani jednego ośrodka II stopnia referencyjności; 1 ośrodek terapii uzależnień cyfrowych; 1 oddział psychiatryczny dla dzieci – III stopień referencyjności;

Ochrona zdrowia psychicznego to dla Ruchu Polska 2050 niezwykle ważny temat. Analiza programowa poświęcona psychiatrii dzieci, młodzieży i dorosłych była drugim po dokumencie „Państwo i Kościół na swoje miejsca” i pierwszym poświęconym systemowi ochrony zdrowia opracowaniem Instytutu. Od daty ogłoszenia analizy „Opieka psychiatryczna dla dorosłych oraz opieka psychologiczno-psychiatryczna dla dzieci i młodzieży” niedługo upłyną dwa lata. W październiku 2021 roku opublikowaliśmy dokument regionalny „System kompleksowej i skoordynowanej opieki psychologiczno-psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży na obszarze województwa zachodniopomorskiego – program pilotażowy” [https://strategie2050.pl/polska-regionalna/analiza-system-kompleksowej-i-skoordynowanej-opieki-psychologiczno-psychiatrycznej-dla-dzieci-i-mlodziezy-na-obszarze-wojewodztwa-zachodniopomorskiego-program-pilotazowy/]. 

W naszym opracowaniu proponowaliśmy szybkie i jednoczasowe uruchomienia nowego, opartego na czterech poziomach referencyjnych systemu kompleksowej i skoordynowanej opieki psychologiczno-psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży. Dzisiaj komentujemy zgłoszony do społecznych konsultacji Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030. Tak się złożyło, że ogłoszeniu konsultacji towarzyszyło ogłoszenie raportu Fundacji GrowSpace o liczbie zamachów samobójczych u osób małoletnich w roku 2022 oraz raport o braku chociaż jednego wolnego miejsca w oddziałach psychiatrii dzieci i młodzieży w całej Polsce. Fundacja GrowSpace ogłosiła dane o liczbie zamachów samobójczych u osób małoletnich w roku 2022. 

W roku 2022 zgłoszono 2031 potwierdzonych zamachów samobójczych u osób nieletnich, z których 150 było skutecznych. To wzrost liczby prób samobójczych o 150% w ciągu dwóch lat (843/1496) i o 35% w stosunku do roku poprzedniego (1496/2031). Liczba skutecznych prób samobójczych wzrosła o 40% w ciągu dwóch lat (107/150) i o 18% w stosunku do roku 2021 (127/150). W województwie zachodniopomorskim w roku 2022 zgłoszono 64 zamachy samobójcze, z których 4 były skuteczne. Mamy świadomość, że co najmniej jeśli chodzi o liczbę zamachów samobójczych, nie są to dane pełne. Co ciekawe, dane o zachowaniach samobójczych u dzieci w projekcie Programu pominięto. 

Przeczytaliśmy i oceniliśmy Projekt rozporządzenia w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030 i czujemy się rozczarowani i skonfundowani. Narodowy Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023-2030 nie został rozesłany do konsultacji przez organizacje pacjentów, rodzin po kryzysie psychiatrycznym, fundacji, stowarzyszeń, NGO-sów, środowisk specjalistów w zakresie zawodów medycznych kluczowych dla realizacji zadań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego. 

Projekt nie zawiera harmonogramu zmian w psychiatrii dzieci, młodzieży i dorosłych, tzw. mapy drogowej budowania nowych systemów, które mają być wprowadzane w opiece psychiatrycznej, realizacja programu została znacznie rozciągnięta w czasie, co sugeruje, że zakończenie budowania systemu przekroczy obiecany kilka lat temu rok 2027, który w naszej ocenie i tak był okresem za bardzo odległym. Nie uwzględniono informacji o tworzeniu w ramach NPOZP ośrodków specjalnych dla dorosłych i dzieci (ośrodek leczenia zaburzeń lękowych, leczenia uzależnień, w tym uzależnień od technologii cyfrowej, leczenia zaburzeń odżywiania) i referencyjnych u dorosłych (II i III poziom). Wreszcie ze spraw najważniejszych, prezentowana wersja programu została pozbawiona informacji o sposobie i wielkości jego finansowania, Program oceniamy na ocenę niedostateczną.

Sami, w komentarzach do projektu zaproponowaliśmy jego uzupełnienie o m.in.: 

(-) określenie poziomu finansowania psychiatrii dzieci, młodzieży i dorosłych na poziomie 6% planu finansowego NFZ, najpóźniej do końca roku 2027 (w planie na rok 2023 zarezerwowano 3,69%). Źródłem finansowania w najbliższym roku mogą być środki funduszu rezerwowego NFZ, które Ustawą o zawodach lekarza i lekarza dentysty Minister Niedzielski wyprowadza do Funduszu Covidowego; (-) uporządkowanie ostateczne sytuacji Centrów Zdrowia Psychicznego – koniec programu pilotażowego z końcem roku 2023, choć wiadomo, że nie jest możliwe uruchomienie wszystkich planowanych CZD do końca roku; (-) uzupełnienie Programu o wymóg tworzenia ośrodków II i III środka referencyjności dla dorosłych, a dla wszystkich grup wiekowych o wymóg tworzenia wcześniej wymienionych ośrodków specjalnych; (-) ustawowe obniżenie wieku osoby małoletniej w taki sposób, żeby znajdując się w potrzebie psychologiczno-psychiatrycznej mogła samodzielnie, bez zgody rodziców lub opiekuna prawnego zgłosić się do poradni I poziomu referencyjnego dla dzieci lub CZP dla dorosłych; (-) rozszerzenie katalogu zadań Ministra Edukacji i Nauki o przygotowanie i wprowadzenie obowiązkowo w każdej szkole systemowego programu monitorującego zjawiska agresji rówieśniczej, prześladowanie, zastraszanie, czy nękanie oraz zobowiązanie do zapewnienia środków finansowych dla jednostek samorządu terytorialnego w celu umożliwienia wypełnienia obowiązku obecności psychologa w każdej szkole i wiele innych [https://strategie2050.pl/publikacje/narodowy-program-zdrowia-psychicznego/].